Wie de Franse wijnwet kent, vindt in Nederland dezelfde piramide terug. Bovenaan staat de beschermde oorsprongsbenaming (BOB), de tegenhanger van de AOP: alle druiven uit een afgebakend gebied, een productdossier met toegestane rassen en maximale opbrengst, en elk jaar een proefkeuring voordat de naam op het etiket mag. Daaronder de beschermde geografische aanduiding (BGA), vergelijkbaar met de IGP: minimaal 85 procent van de druiven uit het gebied. Elke provincie heeft zo’n BGA, van Limburgse tot Friese wijn, en het grootste deel van de Nederlandse wijn valt daaronder. Het aandeel BOB groeit wel: in 2025 was het bijna een vijfde van de oogst, meer dan ooit.
De eerste BOB kwam in januari 2018: Maasvallei Limburg, de eerste grensoverschrijdende oorsprongsbenaming van Europa, met wijngaarden op de Maasterrassen aan de Belgische én de Nederlandse kant, op initiatief van Wijngoed Thorn en het Belgische Aldeneyck. Een maand later volgde Mergelland, het Zuid-Limburgse heuvelland met löss op kalksteen rond Maastricht, Valkenburg en Gulpen, waar onder meer de Apostelhoeve en Hoeve Nekum onder vallen. Inmiddels zijn het er negen, en wat opvalt is hoe klein sommige zijn. Vijlen (St. Martinus), Oolde (Wijngoed Gelders Laren), De Voerendaalse Bergen (Wijngoed Fromberg) en Schouwen-Duiveland (De Kleine Schorre) zijn in de praktijk het gebied van één wijngaard, eerder een monopole dan een streek. Rivierenland (de Betuwe en een stuk Achterhoek), Achterhoek Winterswijk en Twente, de opvolger van het kleine Ambt Delden, zijn echte streek-BOB’s met meerdere bedrijven.
Zuid-Limburg blijft het zwaartepunt, met ruim negentig hectare, de oudste huizen en drie van de negen BOB’s. Daarna komt het oosten: de Achterhoek met bijna veertig hectare, de Betuwe, Groesbeek dat zich als wijndorp profileert met zeven wijngaarden op zo’n 25 hectare, en Twente. Zeeland is klein maar bijzonder, met zeeklei vol schelpen op Schouwen-Duiveland en sinds 2021 een nieuw domein op Walcheren. Het opvallendste nieuws komt uit het noorden: in 2024 groeide Drenthe na Limburg het hardst, met jonge wijngaarden bij Ruinerwold, Havelte en Ruinen, en in Friesland maakt De Frysling bij Twijzel al sinds 2009 wijn op de 53e breedtegraad. Of Drenthe een echte wijnstreek wordt, moet nog blijken, maar de ambitie is er.
De negen BOB’s, in volgorde van erkenning:
- Maasvallei Limburg (2018)
- Mergelland (2018)
- Vijlen (2018)
- Oolde (2018)
- Achterhoek Winterswijk (2020)
- Rivierenland (2022)
- De Voerendaalse Bergen (2023)
- Schouwen-Duiveland (2023)
- Twente (2024, voorheen Ambt Delden, 2019)